Ederlezi / Đurđevdan / Του Άη Γιώργη

"Η γιορτή του Άη Γιώργη είχε πάντα μεγάλη σημασία για την οικογένεια μου, δίχως να υπάρχει άτομο στην οικογένεια που έφερε τούτο το όνομα. Γέμιζε η μητέρα μου λουλούδια το σπίτι, ενώ ο πατέρας, μας ξυπνούσε από τα ξημερώματα με το ακορντεόν του. Πολιούχος επίσης της πόλης μας, του Kragujevac, έτσι η γιορτή είχε ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η κεντρική πλατεία γέμιζε από νωρίς το απόγευμα με παραδοσιακά συγκροτήματα χορού και θεατές, ενώ οι σούβλες με τα αρνιά είχαν την τιμητική τους."




Χαρακτηρίζεται ως η γιορτή που σηματοδοτεί την αρχή της άνοιξης, την επιστροφή του ήλιου, των πουλιών και των λουλουδιών. Της ευωδιάς και του έρωτα. Γιορτάζεται στις 6 του Μάη σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο (ή στις 23 Απρίλη σύμφωνα με το Γρηγοριανό).
Η Σερβική ονομασία της εορτής είναι "Τζούρτζεβνταν" (Đurđevdan) δηλαδή ημέρα του Αγίου Γεωργίου, ενώ στη γλώσσα Ρομανί είναι γνωστή ως Εντερλέζι (Ederlezi). Αποτελεί σημαντική εορτή (όπως και η κοίμηση της Θεοτόκου) για τους τσιγγάνους της πρώην Γιουγκοσλαβίας καθώς και των ορθοδόξων χριστιανών ή μουσουλμάνων (ως Hıdırellez). 




Η μουσική όπως και τα άνθη είναι σήμα κατατεθέν της ημέρας. Η πιο γνωστή μελωδία είναι αυτή του παραδοσιακού τραγουδιού "Ederlezi". Λαϊκό τραγούδι των Ρομά, το οποίο έγινε ευρύτερα γνωστό από την ταινία "Ο καιρός των Τσιγγάνων" (Time of the Gypsies / 1988) του Emir Kusturica. Η ενορχήστρωση του τραγουδιού που χρησιμοποιήθηκε στη γνωστή σκηνή στο ποτάμι, ανήκει στον Goran Bregović.
Την ίδια χρονιά οι Bijelo Dugme, το συγκρότημα του Bregović, συμπεριέλαβαν στο άλμπουμ τους Ćiribiribela μία διασκευή του τραγουδιού στα σερβικά με τίτλο "Đurđevdan je a ja nisam s' onom koju volim" (Ημέρα του Αγίου Γεωργίου και εγώ δεν είμαι με αυτή που αγαπώ). Οι στίχοι του τραγουδιού είναι τελείως διαφορετικοί, ενώ υπάρχει μία ιστορία σχετικά με την επινόηση τους. 
Στις 6 Μαΐου, ημέρα του Αγίου Γεωργίου, ένα τρένο πορεύονταν από το Sarajevo προς το Jasenovac. Τα βαγόνια ήταν γεμάτα κρατούμενους, πεινασμένους και διψασμένους, οι οποίοι έτρεμαν από φόβο λόγω της άγνοιας τους σχετικά με το τι θα τους περίμενε καθώς έφταναν στον προορισμό τους. Ένας από αυτούς, γεμάτος υπερηφάνεια και πείσμα, ξεκίνησε να τραγουδάει ένα τραγούδι...
Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το Sarajevo ήταν μία από τις πιο βεβαρημένες πόλεις της περιόδου. Δεν είχε σημασία σε ποιον Θεό προσεύχονταν οι άνθρωποι, το αίμα τους θα χυνόταν λόγω του κακού.
Από την αρχή της σύγκρουσης, οι Ουστάσοι (μέλη του Κροατικού Επαναστατικού Κινήματος - Ουστάσα) συνέλαβαν τον σερβικό λαό. Οι Σέρβοι άρχισαν να κατευθύνονται προς τη Σερβία ή τα βουνά. Ωστόσο, ένας αριθμός παρέμεινε στις πόλεις του, θεωρώντας πως υπήρχε ακόμη ένα κομμάτι ενσυναίσθησης και ανθρωπιάς στους εχθρούς τους.
Τα ξημερώματα της 6ης Μαΐου 1942, η αστυνομία της NDH (ανεξάρτητης Κροατίας) διέταξε την προετοιμασία των Σέρβων για το "εορταστικό" εγερτήριο του Άη Γιώργη. Στις 4 το πρωί κρατούμενοι από τους στρατώνες του Jajce (του λόφου Bembase) κατευθύνθηκαν προς την πόλη, όπου ενώθηκαν με συν-πάσχοντες από τα στρατόπεδα Beledije και Cemaluse, την κεντρική φυλακή καθώς και από τους στρατώνες του Vojvode stepe. Περίμεναν το τρένο του θανάτου στην οδό Kulin Ban κοντά στον ποταμό Miljacka.
Πηγές αναφέρουν πως ένας Ουστάσα φώναζε στους κρατούμενους: "Που είστε Σέρβοι; Σας πηγαίνουμε δωρεάν εκδρομή στο Jasenovac."
Πάνω στα βαγόνια αναφερόταν η χωρητικότητα τους ως "Επτά άλογα ή σαράντα στρατιώτες". Οι Ουστάσοι γέμισαν το κάθε βαγόνι με 200 άτομα. Το τρένο αναχώρησε την ίδια μέρα. Μέσα σε ένα από εκείνα τα βαγόνια του θανάτου, με τους εξουθενωμένους άντρες, ένας ξεκίνησε να τραγουδά: Proljeće na moje rame sljieće, đurđevak zeleni, svima osim meni – Đurđevdan je! (Η Άνοιξη βρίσκεται πάνω στους ώμους μου, πράσινοι κρίνοι, όλοι εκτός από εμένα - Είναι του Άη Γιώργη!)
Ενοχλημένοι από το τραγούδι, οι Ουστάσοι έκλεισαν τα παράθυρα των βαγονιών, αφήνοντας δίχως αέρα τους κρατούμενους.
Περίπου 3.000 άντρες είχαν επιβιβαστεί από το Sarajevo, λιγότερες από 2.000 ψυχές έφτασαν στο Jasenovac, ενώ μόλις 200 επέζησαν από τα βασανιστήρια. 

Το "πέτρινο λουλούδι". Μνημείο αφιερωμένο στα θύματα του ουστασικού στρατοπέδου Jasenovac.





Ederlezi (Ρομανί)

Sa me amala oro khelena
Oro khelena, dive kerena
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Sa o Roma babo babo
Ederlezi, Ederlezi
Sa o Roma daje
Sa o Roma babo, e bakren chinen
A me, chorro, dural beshava
Romano dive, amaro dive
Amaro dive, Ederlezi
E devado babo, amenge bakro
Sa o Roma babo, e bakren chinen
Sa o Roma babo babo
Sa o Roma o daje
Sa o Roma babo babo
Ederlezi, Ederlezi
Sa o Roma daje


Μετάφραση


Όλοι οι φίλοι μου χορεύουν το "όρο"=χορός

Χορεύουν το oro, γιορτάζουν τη μέρα
Όλοι οι Ρομά, μαμά
Όλοι οι Ρομά, μπαμπά, μπαμπά
Όλοι οι Ρομά, ω μαμά
Όλοι οι Ρομά, μπαμπά, μπαμπά
Εντερλέζι, Εντερλέζι
Όλοι οι Ρομά, μαμά
Όλοι οι Ρομά, μπαμπά, αρνιά σφαγή
Αλλά εγώ ο φτωχός κάθομαι χώρια
Μια ημέρα των Ρομά, η ημέρα μας
Η μέρα μας, Εντέρλεζι
Δίνουν, μπαμπά, ένα αρνί για εμάς
Όλοι οι Ρομά, μπαμπά, αρνιά για σφαγή
Όλοι οι Ρομά, μπαμπά, μπαμπά
Όλοι οι Ρομά, ω μαμά
Όλοι οι Ρομά, μπαμπά, μπαμπά
Εντερλέζι, Εντερλέζι
Όλοι οι Ρομά, μαμά




Σερβικά

Proljeće na moje rame slijeće
Đurđevak zeleni
Đurđevak zeleni
Svima osim meni
Drumovi odoše a ja osta
Nema zvijezde Danice
Nema zvijezde Danice
Moje saputnice
Ej kome sada moja draga
Na đurđevak miriše
Na đurđevak miriše
Meni nikad više
Evo zore evo zore
Bogu da se pomolim
Evo zore evo zore
Ej Đurđevdan je
A ja nisam s onom koju volim
Njeno ime neka se spominje
Svakog drugog dana
Svakog drugog dana
Osim Đurđevdana


Μετάφραση

Η Άνοιξη βρίσκεται πάνω στους ώμους μου
Πράσινοι κρίνοι
Πράσινοι κρίνοι
Όλοι εκτός από εμένα
Οι δρόμοι φεύγουν μα εγώ μένω
Δεν υπάρχει το αστέρι Αφροδίτη
Δεν υπάρχει το αστέρι Αφροδίτη
Συνοδοιπόρε μου
Ει, σε ποίον τώρα, αγαπημένη μου
Ει, σε ποίον τώρα, αγαπημένη μου
Θα φτάσει η μυρωδιά του κρίνου
Θα φτάσει η μυρωδιά του κρίνου
Σε εμένα ποτέ ξανά
Αυτή την αυγή, αυτή την αυγή
Στο Θεό θα προσευχηθώ
Αυτή την αυγή, αυτή την αυγή
Του Άη Γιώργη είναι
Και εγώ δεν είμαι με αυτή που αγαπώ
Το όνομα της ας αναφέρεται
Οποιαδήποτε άλλη μέρα
Οποιαδήποτε άλλη μέρα
Εκτός από την ημέρα του Αγίου Γεωργίου



Το τραγούδι κυκλοφόρησε και με ελληνικούς στίχους, από τον Bregović και την Άλκηστη Πρωτοψάλτη, με τίτλο "Του Αϊ Γιώργη", το 1991.
Τους ελληνικούς στίχους έγραψε η Λίνα Νικολακοπούλου.







Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου